به گزارش مفدا تبریز، واحد گردشگری اداره فوق برنامه مدیریت امور فرهنگی دانشگاه علوم پزشکی تبریز در راستای معرفی جاذبه های گردشگری استان آذربایجان شرقی به دانشجویان  با توجه به شرایط کرونایی، ویژه نامه های «گردشگری مجازی» را تدارک دیده است. 

در هر ویژه نامه، تعدادی از جاذبه های گردشگری استان معرفی می شود. در ویژه نامه حاضر، «ارگ علیشاه تبریز» برای آشنایی دانشجویان ارائه شده است که در ادامه می آید. 

آشنایی با ارگ علیشاه تبریز

ارگ علیشاه یا ارگ تبریز از معروف‌ترین بناهای این شهر تاریخی‌ست که قدمت آن به دوره ایلخانی بازمی‌گردد و امروزه به عنوان یکی از نمادهای تبریز در میان مردم شناخته می‌شود. البته آنچه که اکنون در تبریز مشاهده می‌شود، تنها بازمانده‌های ایوان جنوبی سازه اصلی ارگ علیشاه است که با ۳۳/۵ متر ارتفاع، تنها گوشه‌ای از عظمت بنای اولیه را نشان می‌دهد.

روایت‌های متفاوتی از هدف ساخت ارگ علیشاه وجود دارد؛ برخی دلیل ساخت آن را ایجاد مسجدی عظیم به دستور تاج الدین علیشاه گیلانی (وزیر مقتدر سلطان محمد خدابنده الجایتو) در دوره ایلخانی می‌دانند؛ اما برخی بر اساس تحقیقات دیگر می‌گویند سازه کنونی ارگ نه یک مسجد که یک آرامگاه است.

ارگ علیشاه بلندترین بنای آجری شهر تبریز است که عرض دهانه ایوان آن به ۳۰ متر می‌رسد و دیواره‌هایی با عرض ۱۰.۵ متر دارد. مهمترین ویژگی ارگ علیشاه که با نام‌های طاق علی شاه، مسجد علیشاه، ارگ تبریز و یا ارک علیشاه نیز شناخته می‌شود، طاق بزرگ آن است که عرضی بیشتر از طاق کسری ۱ دارد و آن را از دیگر بناهای تاریخی ایران متمایز کرده است. 

در پانزدهم دی ماه ۱۳۱۰ خورشیدی، ارگ تبریز و محوطه باستانی آن با شماره ۱۷۰ و با عنوان مسجد علیشاه وارد فهرست آثار تاریخی ملی ایران شده است.

تاریخچه ارگ علیشاه تبریز

ارگ علیشاه در زمان سلطنت هشتمین پادشاه ایلخانی، سلطان محمد خدابنده الجایتو، پادشاه مقتدر ایلخانیان ساخته شد. در زمان سلطنت او دو فرد بسیار مقتدر و باهوش همزمان با هم به مقام وزارت رسیدند که بین آنها چشم و هم‌چشمی بسیاری وجود داشت و هر دو طرف برای جلب توجه شاه و همچنین ثبت کردن نام خود در تاریخ، کارهای فراوانی انجام دادند. یکی از این افراد خواجه رشیدالدین بود که از بی‌نظیرترین شخصیت‌های علمی تاریخ ایران به حساب می‌آید و به عنوان بانی ساخت دانشگاه مشهور ربع رشیدی در تبریز نیز شناخته می‌شود. فرد دیگر خواجه علیشاه گیلانی بود که در ابتدا تاجری مشهور و قدرتمند به حساب می‌آمد و بعدا به مقام وزارت در دربار ایلخانی رسید. او بعد از ساخت دانشگاه ربع رشیدی توسط خواجه رشیدالدین، تصمیم به ساخت ساختمانی بزرگتر از این دانشگاه گرفت و دستور داد تا سازه‌ای بسیار عظیم در شهر بسازد.

به این صورت در حوالی تاریخ ۷۱۵ تا ۷۳۹ هجری قمری (حدود ۶۹۴ هجری شمسی تا ۷۱۷ هجری شمسی)، علیشاه دستور ساخت بنایی را صادر کرد که دنیا پیش از آن نظیرش را ندیده باشد. بنایی که از تمام نقاط تبریز دیده شود و هلالی بزرگتر از ایوان مدائن داشته باشد. برای این کار معمار بزرگ، استاد فلکی تبریزی به کار گرفته شد تا مسجدی در خور شآن تبریز بسازد. متاسفانه به دلیل عجله خواجه علیشاه سازه اولیه چندان مستحکم ساخته نشد و در هنگام ساخت و ساز اولیه، بخشی از گنبد و سقف آن فرو ریخت. ساخت بنا بعد از این حادثه ادامه یافت؛ اما با مرگ خواجه رشیدالدین، علیشاه دیگر انگیزه‌ای برای پایان کار مسجد خود نداشت و توجه زیادی به ساخت آن نکرد و بنا را به صورت نیمه کاره رها کرد. در برخی منابع آمده است که پس از مرگ علیشاه، کار متوقف و بدن او پس از مرگ، در کنار بنای ارگ علیشاه دفن شد. 

مسیر دسترسی ارگ علیشاه 

با ماشین شخصی برای رسیدن به ارگ علیشاه باید راه خود را به سمت میدان ساعت و خیابان امام پیدا کنید. ارگ بلند تبریز در خیابان امام قرار دارد و می‌توانید از کوچه‌های اطراف آن برای پارک خودروی خود استفاده کنید.